Staatsvorming
Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Staatsvorming (niet te verwarren met staatshervorming) is de statenrechtelijke procedure die (bij succes) uitmondt in het ontstaan van een nieuwe staat. Tot het einde van de 18e eeuw was dit een zaak voor de culturele elite, daarna (onder invloed van nationalisme) gaat de bevolking van de staat ook meetellen.
Grofweg zijn er drie manieren waarop een nieuwe staat gevormd kan worden:
- Een afhankelijk gebied scheidt zich af van een bestaande staat en vormt een nieuwe, onafhankelijke staat (separatisme).
- Twee of meerdere bestaande staten ondergaan een fusie en vormen een nieuwe staat (niet te verwarren met annexatie).
- Tijdens een periode van volledige anarchie vormt zich een groep eensgezinden die een eigen autonoom bestuur oprichten en een grondgebied afbakenen.
Inhoud |
[bewerken] Afscheiding
In het proces van dit type staatsvorming zijn er 4 verschillende fasen:
[bewerken] Voorgeschiedenis
In de voorgeschiedenis ontwikkelen zich de redenen voor de bevolking van een bepaald gebied om zich af te scheiden van de staat waartoe zij behoren. Deze redenen kunnen (o.a.) zijn: onderdrukking op allerlei gronden, economische motieven of anderszins. Men spreekt dan van separatisme.
[bewerken] Onafhankelijkheidsverklaring (eventueel met referendum)
Als de politieke elite of de beweging die naar onafhankelijkheid streeft, de tijd rijp acht zich af te scheiden, verklaren zij zich onafhankelijk van de staat waarin zij dan leven. Dit gebeurt middels een onafhankelijkheidsverklaring. Tegenwoordig wordt er vaak ook een volksraadpleging gehouden om deze kracht bij te zetten. Hiermee laat men de regering waarvan men afhankelijk is, weten zich af te willen scheiden, met daarbij de redenen waarom men dit nodig acht.
[bewerken] Onafhankelijkheidsoorlog
Het komt vaak voor dat de staat waarvan het gebied deel uitmaakt, de afscheiding niet accepteert en militaire acties onderneemt om het gebied te behouden. Als de afscheidingsbeweging geen militaire tegenacties wil treffen, heeft dit to resultaat dat de staatsvorming mislukt. Gaat de afscheidingsbeweging in het verzet tegen het ingrijpen van de heersende staat, kan dit leiden tot een oorlog. Dit is de onafhankelijkheidsoorlog. Als het afscheidingsgebied deze oorlog wint, is de kans groot dat de staatsvorming slaagt. Wint de heersende staat, dan zal het gebied opnieuw onder controle komen van de staat en is de staatsvorming mislukt.
Niet altijd, vooral tegenwoordig, is er een oorlog nodig om zich af te scheiden, bijvoorbeeld bij Tsjechoslowakije en Servië en Montenegro. Dan onderhandelen de staten met elkaar voor een vreedzame scheiding (een fluwelen scheiding). Bij de scheiding van het Verenigd Koninkrijk der Nederlanden in 1830-1831 was dit aanvankelijk ook de bedoeling, maar mislukte onderhandelingen leidden tot de Tiendaagse Veldtocht. Door een interventie van Frankrijk lukte het België alsnog om zich af te scheiden.
[bewerken] Erkenning
In elk van de fasen kan de staatsvorming mislukken. Het kan zijn dat in het gebied dat zich af wil scheiden, de beweging het niet eens kan worden. De grootste kans op mislukking van de staatsvorming is wellicht tijdens de 'Onafhankelijkheidsoorlog', want een overwinning van de 'bestaande staat' betekent dat het gebied weer onder staatscontrole valt. Zelfs na de 'Onafhankelijkheidsoorlog' kan erkenning op zich laten wachten (zie ook de Lijst van niet-erkende staten). Na de erkenning is de staatsvorming geslaagd.
[bewerken] Samenvoeging
Niet te verwarren met annexatie, waarbij een gebied of gehele staat wordt 'opgeslokt' door de 'overwinnaar' (van een oorlog).
Dit type van staatsvorming kan op vrijwillige of onvrijwillige basis gebeuren. In de geschiedenis gebeurt dit echter meestal onvrijwillig. Verschillende fasen zijn:
[bewerken] Voorgeschiedenis
In het geval van onvrijwilligheid (van het volk), zijn het de bestuurders van belangrijke landen of organisaties die de samenvoeging van twee of meer landen besluiten (bijvoorbeeld tijdens het Congres van Wenen, over de samenvoeging van de Noordelijke Nederlanden en de Zuidelijke Nederlanden tot het Verenigd Koninkrijk der Nederlanden). Tot in de 19e eeuw was dit de vaakst voorkomende vorm van samenvoeging.
In het geval van vrijwilligheid (van het volk), zijn er twee of meerdere landen die een dergelijke overeenkomstigheid hebben qua taal, godsdienst, cultuur, een vroegere gedeelde geschiedenis, territoriale verbondenheid, economische belangen of anderszins, dat zij samen een nieuw land willen vormen (zie ook Pan-nationalisme). Dit komt vaak voor bij landen die vroeger één land waren en was bijvoorbeeld het geval bij de BRD en de DDR. Vanaf de 19e eeuw wordt deze vorm van samenvoeging steeds belangrijker.
[bewerken] Overleg tussen regeringen van de betreffende staten
De regeringen van de staten in kwestie kunnen onderhandelingen opstarten over het fuseren van de landen. Dit was bijvoorbeeld het geval bij de besprekingen voor het oprichten van het Koninkrijk Joegoslavië op Korfoe in 1917, waarbij de Servische regering onderhandelde met de Britse regering.
[bewerken] Goedkeuring (eventueel met referendum)
Als het overleg slaagt, kan de volksvertegenwoordiging in de verschillende staten stemmen over de fusie. Eventueel kan in met een volksraadpleging de beslissing kracht bijgezet worden.
[bewerken] Erkenning
Ook hierbij kan de staatsvorming mislukken. Het referendum (als dat gehouden wordt) kan negatief zijn. Het is ook mogelijk dat de regeringen van de verschillende staten het niet eens worden. Na de erkenning is de staatsvorming geslaagd.
[bewerken] Vorming vanuit anarchie
Tijdens burgeroorlogen of na een verwoestende grote oorlog kan er tijdens een bestuurlijk vacuüm een (meestal mini-)staat ontstaan. Zo zijn er de facto staten ontstaan in gebieden in Zuid-Amerika die onder controle staan van guerrillabewegingen en drugskartels. In Somalië en diverse andere Afrikaanse staten hebben verzetsbewegingen eigen territoria afgebakend waar zij een vorm van bestuur hebben opgericht.
Krijgsheren (Warlords of bendeleiders) hebben in het verleden tijdens burgeroorlogen hun machtsgebieden gevormd in China en Afghanistan. Ook Tibet heeft zo een aantal decennia autonomie gekend.
[bewerken] Na de staatsvorming
[bewerken] Binnenland
Als de staatsvorming is geslaagd, kan er worden onderhandeld over hoe de nieuwe staat zal gaan functioneren (zie staatsinrichting). Onder andere moet er een staatsvorm gekozen worden en een grondwet worden opgesteld. Daarnaast zijn er andere dingen als munteenheid, nationale vlag en volkslied die kunnen worden bepaald.
[bewerken] Buitenland
Tegenwoordig is het voor nieuwe landen van belang lid te worden van organisaties als de Europese Unie (voor Europese landen) en/of de Verenigde Naties. Daarnaast kan men beginnen met het opzetten van ambassades en andere betrekkingen met andere landen. Het nieuwe land moet ook een landcode kiezen en een nummerbord.
